Зияткерлік меншік медиация

Зияткерлік меншікке қатысты даулар жиілеп келеді: бизнес цифрлық ортада белсенді жұмыс істейді, брендтер жасайды, дизайн мен бағдарламалық қамтылымға тапсырыс береді, әлеуметтік желілерде контент жариялайды. Біреу бөгде логотипті, фотосуретті, мәтінді, музыканы немесе кодты рұқсатсыз пайдаланған кезде жанжал туындайды, ол ұзаққа созылатын әрі қымбат сот процесіне айналуы мүмкін. Медиация басқа жолды ұсынады — тәуелсіз делдалдың қатысуымен келіссөздер жүргізу, бұл тараптарға объектіні әрі қарай пайдалану, өтемақы және ынтымақтастық ережелері туралы уағдаласуға көмектеседі.

Қазақстанда медиация ҚР «Медиация туралы» Заңы негізінде, ал егер дау сотта қаралып жатса — Азаматтық процестік кодексте көзделген тәртіппен жүргізіледі. Бұл ретте зияткерлік меншік объектілеріне құқықтардың өзі азаматтық заңнамамен және авторлық құқық пен тауар белгілері туралы арнаулы заңдармен реттеледі.

Қандай даулар мен жағдайлар жарамды

• фотосуреттерді, мәтіндерді, бейнелер мен музыканы автордың келісімінсіз, оның ішінде сайттар мен әлеуметтік желілерде пайдалану;
• тапсырыс беруші мен орындаушы арасындағы жасалған дизайнға, бағдарламаға, жарнамалық роликке құқықтар туралы келіспеушіліктер;
• тауар белгілерінің, атаулардың, қаптаманың ұқсастығы туралы даулар;
• лицензиялық шарттардың талаптарын бұзу: аумақтан, мерзімнен, пайдалану тәсілдерінен асып кету, сыйақыны төлемеу;
• тең авторлар мен шығармашылық ұжымдар мүшелерінің құқықтар мен кірістерді бөлуге қатысты жанжалдары;
• блогерлер мен компаниялардың жарнамалық контент және оны қайта пайдалану туралы даулары;
• бұрынғы серіктестердің ынтымақтастық тоқтатылғаннан кейін ортақ брендті пайдалану құқығы туралы келіспеушіліктері.

Рәсім қалай өтеді

1. Жүгіну және тараптардың келісімі. Тараптардың бірі медиацияны ұсынады, екіншісі келіседі; тараптар медиаторды таңдап, әдетте құпиялылық туралы жеке талаптары бар медиация туралы шарт жасасады.
2. Ақпарат жинау. Медиатор даудың нысанасы қандай объект екенін, құқықтар кімге және қандай негізде тиесілі екенін, объектінің қалай пайдаланылғанын анықтайды.
3. Мүдделерді анықтау. «Жойыңыз» немесе «төлеңіз» деген талаптың артында көбіне басқа мүдделер тұрады: авторлықты мойындау, іскерлік беделді сақтау, ынтымақтастықты жалғастыру ниеті.
4. Нұсқаларды әзірлеу. Ықтимал шешімдер талқыланады: болашаққа арналған лицензия, біржолғы өтемақы, автордың есімін көрсету, өтпелі кезеңі бар ребрендинг, пайдалану аумақтарын бөлу.
5. Келісу және қол қою. Талаптар дауды реттеу туралы жазбаша келісімде бекітіледі, қажет болған жағдайда оған лицензиялық немесе өзге шарт қоса беріледі.

Сотпен салыстырғандағы артықшылықтар

Зияткерлік меншікке қатысты сот даулары көбіне сараптамаларды және күрделі дәлелдеуді талап етеді, ал процестің жариялылығы екі тараптың да беделіне нұқсан келтіруі мүмкін. Медиация құпия болып табылады: келіссөздердің егжей-тегжейі, коммерциялық талаптар және технологиялар туралы мәліметтер жұртшылыққа белгілі болмайды. Тараптар сот шығаруға құқылы емес шешімдерге келе алады — мысалы, жаңа серіктестік келісім жасасу немесе бірлесіп ілгерілету туралы уағдаласу. Сонымен қатар контент пен брендтер өзектілігін тез жоғалтатын салаларда дауды жедел реттеу ерекше маңызды.

Медиатордың рөлі

Осы санаттағы дауларда медиатор тараптарға мәселені нақты талқылауға көмектесу үшін зияткерлік меншік объектілерінің ерекшелігін, цифрлық орта мен лицензиялаудың өзіндік сипатын түсінуі тиіс. Сонымен бірге ол тәуелсіз және бейтарап болып қалады: кімнің автор екенін және бұзушылық болған-болмағанын шешпейді, керісінше тараптарға тәуекелдерді салыстыруға, баламаларды бағалауға және өзара қолайлы шешім әзірлеуге көмектеседі. Жағдайға құқықтық бағаны тараптарға олардың өз заңгерлері немесе патенттік сенім білдірілген өкілдері береді.

Нәтиже және оның заңдық маңызы

Дауды реттеу туралы жазбаша келісім тараптар үшін міндетті және олар оны ерікті түрде орындайды. Онда нақты әрекеттер бекітіледі: материалдарды жою немесе ауыстыру, сыйақы төлеу, әрі қарай пайдаланудың тәртібі мен мерзімі, авторлықты көрсету, белгілі бір көлемде өзара талаптардан бас тарту. Егер дау сотта қаралып жатса, келісім процестік заңнамада белгіленген тәртіппен бекіту үшін сотқа ұсынылуы мүмкін. Келісім тараптың өзінде жоқ құқықтарды бере алмайды және үшінші тұлғалардың — мысалы, басқа тең авторлардың — құқықтарын бұзбауы тиіс.

Шектеулер — медиация қашан мүмкін емес немесе қажет емес

• жаппай бұзушылықты тоқтату үшін тек сот қана қолдана алатын шұғыл қамтамасыз ету шарасы қажет болса;
• бұзушылық қасақана және жүйелі сипатта болса, ал бұзушы адал келіссөз жүргізуге ниетті болмаса;
• дау тауар белгісін тіркеудің жарамдылығына немесе тек уәкілетті орган не сот қана шешетін өзге мәселеге қатысты болса;
• дауда медиацияға қатыспайтын, бірақ оларсыз шешім қабылдау мүмкін емес тұлғалардың құқықтары қозғалса.

Қалай дайындалу керек

Өз құқықтарыңыздың дәлелдерін жинаңыз: бастапқы файлдарды, жобаларды, шарттарды, тіркеу туралы куәліктерді, тапсырыс берушімен немесе орындаушымен хат алмасуды. Объектіні пайдалану фактілерін тіркеңіз — күндерін, жарияланған орындарын, көлемін. Не қалайтыныңызды анықтаңыз: пайдалануды тоқтатуды, ақшалай өтемақыны, лицензиялық аударымдарды немесе ынтымақтастықты. Қандай ақпаратты ашуға дайын екеніңізді ойластырып, медиатормен құпиялылықтың қосымша кепілдіктерін талқылаңыз.

Мысал (шартты)

Фотограф өз суреттерін жергілікті кафенің жарнамалық науқанынан тауып алды. Кафе иесі суреттерді макеттер үшін ақы төлеген дизайнерден алғанын айтты. Үшеуі де қатысқан медиация барысында дизайнер фотосуреттерді пайдалану шарттарын нақтыламай, ашық портфолиодан алғаны анықталды. Тараптар кафе суреттерді келісілген мерзімге пайдалануға лицензия алады, фотограф сыйақы алып, авторлығы көрсетіледі, ал дизайнер осы соманың бір бөлігін өтейді деп уағдаласты. Сот дауынан аулақ болуға мүмкіндік туды, ал фотограф жаңа тұрақты клиентке ие болды.

Порталда медиаторды қалай таңдауға болады

Порталдағы кәсіби медиаторлар тізілімінде қала және «зияткерлік меншік» медиация түрі бойынша сүзгі орнатыңыз. Егер тараптар әртүрлі қалаларда болса, онлайн жұмыс істейтін мамандарға назар аударыңыз. Медиатордың авторлық құқық, тауар белгілері, IT немесе медиа саласындағы тәжірибесін зерделеңіз. Өтінімді онлайн жіберуге болады — бұл кезеңде коммерциялық егжей-тегжейді ашпай-ақ.

Материал анықтамалық сипатта болады және заң кеңесі болып табылмайды. Медиацияның нақты жағдайға қолданылуын медиатордан нақтылаңыз.