Медиация түрі

Әкімшілік медиация

Азаматтар мен ұйымдардың мемлекеттік органдармен заң рұқсат ететін шектердегі даулары.

Әкімшілік медиация — бір жағынан азаматтар немесе бизнес, екінші жағынан мемлекеттік органдар немесе ұйымдар арасындағы келіспеушіліктерді тәуелсіз делдалдың қатысуымен реттеу. Ұзақ уақыт бойы мемлекетпен тек шағым немесе сот арқылы ғана дауласуға болады деп саналып келді. Алайда Қазақстанның қазіргі әкімшілік заңнамасы, ең алдымен Әкімшілік рәсімдік-процестік кодекс, заңда рұқсат етілген шекте татуластыру рәсімдерін, оның ішінде медиацияны көздейді. Медиация жүргізудің жалпы қағидаттары ҚР «Медиация туралы» Заңында белгіленген.

Медиацияның бұл түрінің басты ерекшелігі: мемлекеттік орган тек өз құзыреті мен заң шеңберінде әрекет етеді. Ол нормативтік талаптарға қайшы келетін нәрсе туралы «уағдаласа» алмайды, есесіне екі тарапқа да қолайлы заңды нұсқаны таба алады — мысалы, орындау тәртібін қайта қарауы, қатені түзетуі немесе шешімнің негіздемесін нақтылауы мүмкін.

Қандай даулар мен жағдайлар жарамды

рұқсаттар мен лицензияларды беруге, ұзартуға, тоқтата тұруға қатысты даулар;
тексерулердің нәтижелері және бақылаушы органдардың нұсқамалары бойынша келіспеушіліктер;
жергілікті атқарушы органдармен жер қатынастары саласындағы даулар;
мемлекеттік қызметтер көрсету, олардан бас тарту және оларды көрсету мерзімдері мәселелері;
заң реттеуге жол беретін есептеулер мен міндеттемелер туралы даулар;
мемлекеттік сатып алу шарттарын орындауға байланысты жанжалдар, егер олар рұқсат етілген тәртіппен қаралатын болса;
дау толық емес ақпараттың немесе құжаттарды дұрыс түсіндірмеудің салдарынан туындаған жағдайлар.

Рәсім қалай өтеді

Жағдайды талдау. Азамат немесе компания заңгермен бірге нақты неге дау айтылып жатқанын және уағдаласуға заңды мүмкіндік бар-жоғын анықтайды.
Татуласу туралы ұсыныс. Тараптар дауды сотқа жүгінгенге дейін немесе сот татуласу мүмкіндігін түсіндірген кезде әкімшілік сот ісін жүргізу барысында реттеуге ниет білдіреді.
Медиаторды таңдау. Тараптар тәуелсіз медиатордың кандидатурасын келіседі; мемлекеттік орган тиісті өкілеттіктері бар өкілді айқындайды.
Ұстанымдармен алмасу. Медиатор фактілерді, заң талаптарын және тараптардың мүдделерін айқындауға, түсінбеушіліктерді анықтауға көмектеседі.
Заңды шешімді іздеу. Орган құзыретінің шеңберінен шықпайтын нұсқалар талқыланады: өтінішті қайта қарау, жетіспейтін құжаттарды ұсыну, бұзушылықтарды жою мерзімдерін өзгерту.
Қорытындыларды ресімдеу. Уағдаластық жазбаша бекітіледі және егер дау сотта қаралып жатса, белгіленген процестік тәртіппен сотқа ұсынылады.

Сотпен салыстырғандағы артықшылықтар

Мемлекеттік органмен сот дауы едәуір уақыт алуы мүмкін, ал соттың шешімі өтініш берушінің практикалық міндетін әрдайым шеше бермейді: егер рұқсат алып, жұмысты жалғастыру қажет болса, актінің күшін жою жеткіліксіз. Медиация нәтижеге назар аударуға мүмкіндік береді. Ол екі тараптың да жүктемесін азайтады, бизнес немесе азамат әрі қарай да өзара іс-қимыл жасайтын органмен жұмыс қатынастарын сақтайды және көбіне даудың техникалық қатенің немесе түсінбеушіліктің салдарынан туындағанын анықтауға мүмкіндік береді.

Медиатордың рөлі

Әкімшілік дауларда медиатор келіссөз ұстанымдарын теңестіреді: азамат мемлекеттік органның алдында өзін әлсіз сезінеді, ал орган өкілі өз өкілеттігінен асып кететін шешім қабылдаудан қауіптенеді. Медиатор актілердің заңдылығын бағаламайды және органға нұсқау бермейді — бұл соттың және жоғары тұрған инстанциялардың функциясы. Ол тәуелсіз әрі бейтарап, талқылауды құрылымдайды, тараптарға бір тілде сөйлесуге және ұсынылған нұсқалардың қаншалықты шынайы екенін тексеруге көмектеседі. Рәсім барысында алынған мәліметтер заңда белгіленген шекте құпия болып қалады.

Нәтиже және оның заңдық маңызы

Медиацияның қорытындысы — тараптардың жазбаша келісімі. Егер дау сотта қаралып жатса, келісім сотқа ұсынылады, ал сот оның заңға сәйкестігін және басқа тұлғалардың құқықтарының бұзылмағанын тексереді. Келісім мемлекеттік органды заң оған рұқсат етпейтін әрекеттерге міндеттей алмайды. Ал егер дау сотқа дейін реттелсе, тараптар қабылданған міндеттемелерді ерікті түрде орындайды, ал орган өз әрекеттерін белгіленген тәртіппен ресімдейді — мысалы, жаңа шешім шығарады.

Шектеулер — медиация қашан мүмкін емес немесе қажет емес

даудың нысанасы органның дискрециясы жоқ және заң бірден-бір мүмкін шешімді белгілейтін мәселелерге жатса;
реттеу рәсімге қатыспайтын үшінші тұлғалардың құқықтары мен заңды мүдделерін қозғайтын болса;
орган өкіліне уағдаластық жасасуға өкілеттік берілмеген болса;
істердің осы санаты бойынша татуласуға тыйым заңда тікелей белгіленген болса;
тараптардың бірі рәсімді тек мерзімдерді созу үшін пайдаланса.

Қалай дайындалу керек

Барлық құжаттарды жинаңыз: өтініштерді, органның жауаптарын, тексеру актілерін, шешімдерді, хат алмасуды. Оқиғалардың хронологиясын жасаңыз. Сізге қандай практикалық нәтиже қажет екенін және өз тарапыңыздан қандай жол беруге дайын екеніңізді анықтаңыз — мысалы, ескертулерді белгілі бір мерзімде жою. Келіссөздер шағым жасау мерзімдерін өткізіп алуға әкеп соқпауы үшін шешімге қандай тәртіппен және қандай мерзімде шағым жасауға болатынын заңгерден нақтылаңыз.

Мысал (шартты)

Шағын өндірістік кәсіпорын техникалық құжаттамаға қатысты ескертулерге байланысты рұқсат беру құжатын ұзартудан бас тарту алды. Басшы бас тартуды негізсіз деп санап, талап-арыз дайындап жатты. Татуластыру рәсімі барысында құжаттардың бір бөлігі ескірген нысанда берілгені, ал ескертулердің бір бөлігі органдағы толық емес ақпаратқа негізделгені анықталды. Тараптар қайта беру үшін құжаттар тізбесін келісті, орган жаңартылған өтінішті жалпы тәртіппен қарады, сөйтіп ұзаққа созылатын сот дауының қажеттілігі жойылды.

Порталда медиаторды қалай таңдауға болады

Порталдағы кәсіби медиаторлар тізілімінде қаланы және «әкімшілік» медиация түрін таңдаңыз. Заң білімі бар және жария құқық, мемлекеттік басқару немесе рұқсат беру рәсімдері саласында тәжірибесі бар мамандарға басымдық беріңіз. Онлайн-өтінімде келіспеушіліктің мәнін қысқаша сипаттап, дау сотта қаралып жатқан-жатпағанын көрсетіңіз — бұл медиаторға жұмыстың ықтимал форматтарын бағалауға көмектеседі.

Материал анықтамалық сипатта болады және заң кеңесі болып табылмайды. Медиацияның нақты жағдайға қолданылуын медиатордан нақтылаңыз.