Еңбек медиация

Еңбек медиациясы — бұл жұмыскер мен жұмыс беруші арасындағы немесе еңбек ұжымы мен кәсіпорын әкімшілігі арасындағы бейтарап делдалдың қатысуымен өтетін келіссөздер. Жұмыстағы жанжалдар тек ақшаға ғана емес, беделге, мансапқа және ұжымдағы ахуалға да әсер етеді. Ұзаққа созылған тартыс екі тарапты да титықтатады: жұмыскер белгісіздікте өмір сүреді, ал компания талқылауларға ресурс жұмсап, басқа қызметкерлердің сенімінен айырылу қаупіне тап болады. ҚР «Медиация туралы» Заңына негізделген медиация жағдайды байыппен саралап, екі тараптың да мүддесін ескеретін шешім табуға мүмкіндік береді. Егер дау сотқа жетіп қойса да, тараптар оны Азаматтық процестік кодексте көзделген тәртіппен бейбіт жолмен реттеу құқығын сақтайды.

Қандай еңбек дауларын реттеуге болады

Еңбек даулары әдетте жеке және ұжымдық болып бөлінеді. Медиация екі санатқа да жарайды.

Жеке даулар

• жалақыны, сыйлықақыны, пайдаланылмаған демалыс үшін өтемақыны кешіктіріп немесе толық төлемеу;
• тәртіптік жазамен келіспеу;
• жұмыскер заңсыз деп санайтын жұмыстан шығару және тараптардың келісімі бойынша ажырасу шарттары;
• басқа лауазымға ауыстыру, жұмыс кестесін немесе жұмыс орнын өзгерту;
• тікелей басшымен жанжал, қысым көрсету туралы шағымдар;
• жұмыскердің денсаулығына немесе жұмыс берушінің мүлкіне келтірілген зиянды өтеу.

Ұжымдық даулар

• ұжымдық шартты жасасу немесе өзгерту кезіндегі келіспеушіліктер;
• жұмыскерлер тобы үшін еңбекақы төлеу, индексациялау, еңбекті қорғау шарттары мәселелері;
• қайта ұйымдастыруға немесе штатты қысқартуға байланысты өзгерістер.

Рәсім қалай өтеді

1. Бастама. Медиация туралы ұсыныспен жұмыскер де, жұмыс беруші де шыға алады. Кейде еңбек немесе ұжымдық шартта келіспеушілік туындаған жағдайда медиаторға жүгіну алдын ала көзделеді.
2. Медиаторды таңдау. Тараптар екеуі де сенім артатын маманды бірлесіп таңдайды және медиация туралы шарт жасасады.
3. Дайындық әңгімелері. Медиатор талаптардың мәнін және қатысушылардың өкілеттігін түсіну үшін жұмыскермен және компания өкілімен жеке-жеке сөйлеседі.
4. Бірлескен келіссөздер. Тараптар өз ұстанымдарын баяндайды, медиатор негізгі мәселені анықтауға көмектеседі: мысалы, жұмыскер үшін соманың өзінен гөрі жақсы ұсынымхат маңызды болуы мүмкін, ал жұмыс беруші үшін — жария болмау.
5. Шешім әзірлеу. Нұсқалар талқыланады: кесте бойынша төлеу, ауыстыру, жазаны алып тастау, келісілген шарттармен тараптардың келісімі бойынша жұмыстан шығару.
6. Міндеттемелер мен мерзімдердің нақты тізбесі бар дауды реттеу туралы келісімге қол қою.

Медиацияның сот пен келісім комиссиясы алдындағы артықшылықтары

Еңбек жанжалында тараптар басынан-ақ тең емес: жұмыс берушінің ресурсы көбірек, ал жұмыскердің құжаттарға қолжетімділігі азырақ. Медиатор әрқайсысына сөз айтуға мүмкіндік бере отырып, келіссөз процесін теңестіреді. Жұмыскер үшін медиация — ұзақ күтусіз және қосымша шығынсыз нәтижеге тез қол жеткізу мүмкіндігі. Компания үшін — ішкі процестердің құпиялылығын сақтау, жанжалдың жария болуына жол бермеу және, егер қарым-қатынасты әлі де қалпына келтіруге болса, құнды қызметкерді сақтап қалу мүмкіндігі. Ұжымдық дауларда медиация барлық қатысушыға зиян келтіретін наразылықтың төтенше түрлеріне дейін ушығудың алдын алуға көмектеседі.

Еңбек дауындағы медиатордың рөлі

Медиатор екі тараптан да тәуелсіз болуы тиіс: егер бұл оның бейтараптығына күмән келтірсе, ол осы компанияның қызметкері, оның заңгері немесе кәсіподақ өкілі бола алмайды. Маманның еңбек заңнамасының негіздері мен кадрлық процестердің ерекшелігін түсінгені жақсы, алайда ол тараптарға заң кеңесін бермейді және кімнің дұрыс екенін шешпейді. Медиатор келіссөздерге жұмыс беруші атынан шешім қабылдауға шын мәнінде уәкілетті адамдардың қатысуын қадағалайды, әйтпесе уағдаластықтар қағаз жүзінде қалып қоюы мүмкін.

Нәтиже: келісім және оның орындалуы

Еңбек дауын реттеу туралы келісім жазбаша нысанда жасалады және оған жұмыскер мен жұмыс берушінің уәкілетті өкілі қол қояды. Онда нақты әрекеттер тіркеледі: төлем сомасы мен күні, бұйрықтың күшін жою, істерді тапсыру тәртібі, ұсынымхаттың мазмұны. Келісімнен туындайтын кадрлық шешімдерді жұмыс беруші кейін әдеттегі тәртіппен бұйрықтармен ресімдейді. Егер дау сотта қаралып жатса, келісім бекіту үшін сотқа ұсынылады және осыдан кейін мәжбүрлеп орындалуы мүмкін. Соттан тыс келісімді тараптар өз еркімен орындайды.

Медиация қашан жарамайды

Медиация еңбекті қорғау туралы заң талаптарын жоймайды және жұмыскер құқықтарының бұзылуын заңдастыра алмайды: жұмыскердің жағдайын заңнамада белгіленген кепілдіктермен салыстырғанда нашарлататын келісімнің күші болмайды. Егер жұмыс беруші келіссөздерге нақты өкілеттігі бар адамды жіберуге дайын болмаса, рәсім тиімсіз болады. Еңбек даулары бойынша сотқа жүгіну мерзімдерін де есте ұстаған жөн: келіссөздер оларды өткізіп алуға себеп болмауы тиіс, сондықтан бұл мәселені заңгерден алдын ала нақтылаңыз.

Қалай дайындалу керек

• Жұмыскерге — еңбек шартын, бұйрықтарды, есеп парақтарын, қызметтік хат алмасуды жинау.
• Жұмыс берушіге — өкілеттігі бар өкілді және жол берілетін жеңілдіктердің шегін айқындау.
• Екі тарапқа да — қандай нәтиже қалаулы, ал қайсысы қолайлы екенін тұжырымдау.
• Кездесуге заңгердің, кәсіподақ өкілінің немесе персонал жөніндегі маманның қатысуы қажет пе, соны ойластыру.

Тәжірибеден мысал

Болжамды жағдай: өндірістік компанияның тәжірибелі инженері жұмысқа келмегені үшін жұмыстан шығарылды, алайда ол учаске шеберімен келісіп жұмыста болмағанын айтады, ал шебер кейін мұны растаудан бас тартқан. Инженер жұмыстан шығаруға шағымданбақ. Медиация барысында оның ұжымға оралғысы келмейтіні, бірақ құжаттарда теріс тұжырым болмауы өзі үшін маңызды екені анықталды. Компания, өз кезегінде, сот процесіне мүдделі емес. Тараптар жұмыстан шығару негізін тараптардың келісіміне өзгертуге, өтемақы төлеуге және бейтарап ұсынымхат беруге уағдаласты. Дау сотсыз реттелді.

Порталда медиаторды қалай таңдауға болады

Порталдағы кәсіби медиаторлар тізілімінде «Еңбек медиациясы» түрін таңдап, жұмыс беруші немесе жұмыскер орналасқан қаланы көрсетіңіз. Маманның профилінде еңбек және ұжымдық даулардағы тәжірибесіне, кадрлық процестерді білуіне және жұмыс форматына — бетпе-бет немесе қашықтан — назар аударыңыз. Дауды қысқаша сипаттап, онлайн-өтінім жіберіңіз; медиатор сізбен хабарласады және келісім болған жағдайда екінші тарапты келіссөзге шақырады.

Материал анықтамалық сипатта және заң кеңесі болып табылмайды. Медиацияның нақты жағдайға қолданылуын медиатордан нақтылаңыз.